Przez dekady nie opowiadał o swojej wojennej pracy nawet żonie. Dziś Ferdynand Stanisław Vanke, znany jako Fred, jest jednym z 27 polskich specjalistów, których nazwiska dodano do Roll of Honour — listy osób zasłużonych dla Bletchley Park. Nowy reportaż BBC przybliża losy mieszkającego w Breaston w Derbyshire Polaka i mniej znany fragment polsko-brytyjskiej współpracy wywiadowczej.
Vanke nie pracował w samej siedzibie Bletchley Park. Jego miejscem służby było The Arches w Boxmoor, koło Hemel Hempstead — polska placówka wywiadu radiowego wspierająca brytyjski ośrodek łamania szyfrów. Według BBC należał do zespołu zajmującego się niemieckimi sygnałami radiowymi i próbami ich odczytywania. To właśnie praca takich placówek jest częścią historii, której pełną skalę badacze nadal ustalają.
Z Krakowa do tajnej placówki w Anglii
Vanke wychował się w Krakowie, a po niemieckiej inwazji w 1939 roku uciekł z Polski. Jego wojenny szlak prowadził przez służbę w polskiej Brygadzie Strzelców Karpackich na Bliskim Wschodzie, a następnie szkolenie związane z cichociemnymi w Wielkiej Brytanii. Ostatecznie został skierowany do The Arches, gdzie jego zadaniem była praca nad niemiecką łącznością.
W rozmowie z BBC Vanke tłumaczył, że zobowiązanie do zachowania tajemnicy sprawiło, iż przez dziesięciolecia milczał o tym rozdziale swojego życia, również wobec żony. Po wojnie osiadł w Nottingham i prowadził firmę fotograficzną. Za cywilnym życiem pozostawała historia służby, o której nie opowiadał rodzinie.
27 nazwisk i historia wciąż odkrywana
Jak informuje BBC w reportażu opublikowanym 10 października 2026 roku, około 100 Polaków w Wielkiej Brytanii wykonywało w latach 1940–1945 pracę na rzecz Bletchley Park. Opisane przez stację badania doprowadziły do dodania do listy zasłużonych 27 nazwisk polskich specjalistów związanych z łamaniem szyfrów i wywiadem radiowym, w tym Vankego. Wśród nazwisk wskazanych w badaniach są także Marian Rejewski i Henryk Zygalski.
Historyk Bletchley Park Trust, dr David Kenyon, wyjaśnił BBC, że wieloletnia tajność tej pracy utrudniała poznanie pełnego zakresu polskiego zaangażowania. Dodanie nazwisk do Roll of Honour nie zamyka więc badań. Jest kolejnym krokiem w dokumentowaniu wkładu ludzi, których działalność długo pozostawała poza publiczną opowieścią o wojnie.
W reportażu przedstawiciel Ambasady RP w Londynie Rafał Wiśniewski podkreśla znaczenie polskich kryptologów oraz dowodów ich współpracy z Bletchley Park. Historia Vankego pokazuje przy tym, że polski udział obejmował nie tylko znane nazwiska, lecz również pracę specjalistów w placówkach wspierających brytyjski wysiłek wywiadowczy — ludzi, którzy po wojnie budowali swoje życie w Wielkiej Brytanii, przez lata zachowując służbowe tajemnice.
