Spis treści
- Fire and rehire: co właściwie dzieje się z umową?
- Co jest już uchwalone, a na co jeszcze czekamy?
- Najmocniejsza ochrona ma dotyczyć kluczowych warunków
- „Musimy oszczędzać” nie wystarczy do wyjątku finansowego
- Co z zastąpieniem pracowników personelem z agencji?
- Jaka ochrona działa przed wejściem reformy?
- Nowa umowa na biurku: od czego zacząć?
- Źródła
„Podpisz nową umowę albo zakończymy zatrudnienie”. Trudno o spokojną rozmowę o warunkach pracy, kiedy po drugiej stronie stołu pojawia się taki wybór. Właśnie z podobnymi sytuacjami kojarzy się fire and rehire: pracownik zostaje zwolniony, a następnie dostaje ofertę powrotu, często na mniej korzystnych zasadach.
Employment Rights Act 2025 przewiduje mocniejsze ograniczenie tej praktyki. Według oficjalnego harmonogramu nowe zabezpieczenia mają wejść w życie w styczniu 2027. Nie oznacza to jednak, że pracodawca nie będzie mógł zmieniać żadnych warunków ani że każde zwolnienie związane z nową umową automatycznie da pracownikowi wygraną w sądzie. Warto wiedzieć, co ma się zmienić i jaka ochrona jest dostępna już dziś.
Informacje sprawdzono 11 października 2026. Artykuł dotyczy Great Britain, czyli Anglii, Szkocji i Walii. Styczeń 2027 jest terminem przewidywanym w rządowym harmonogramie, a nie opisem zasad już obowiązujących; przyszłe daty mogą zmienić się w toku procedur parlamentarnych.
Fire and rehire: co właściwie dzieje się z umową?
Samo zaproponowanie nowych warunków nie jest jeszcze fire and rehire. Firma może chcieć zmienić godziny, sposób pracy albo wynagrodzenie i rozmawiać o tym z zatrudnionymi. Problem zaczyna się, kiedy brak zgody prowadzi do rozwiązania dotychczasowej umowy, połączonego z ofertą dalszej pracy na nowych zasadach. Spotkasz również określenie dismissal and re-engagement — zwolnienie i ponowne zatrudnienie.
Wyobraź sobie pracownika, któremu firma proponuje niższą płacę podstawową. Nie zgadza się, więc dostaje wypowiedzenie i informację, że może wrócić, jeżeli zaakceptuje obniżkę. Stanowisko i codzienna praca mogą wyglądać podobnie, ale warunki wynagrodzenia już nie. To przykład pokazujący, dlaczego „przecież nadal oferujemy Ci pracę” nie kończy oceny legalności działania pracodawcy.
Nowa ochrona dotyczy employees, czyli osób mających status pracownika w rozumieniu prawa pracy. Samo wykonywanie pracy dla firmy nie przesądza o tym statusie. Przy zatrudnieniu przez agencję, samozatrudnieniu lub niejasnej umowie warto najpierw ustalić, kto jest pracodawcą i jakie prawa mają zastosowanie.
Co jest już uchwalone, a na co jeszcze czekamy?
Reforma znajduje się w uchwalonym Employment Rights Act 2025. To jednak nie znaczy, że wszystkie jego części zaczęły działać wraz z przyjęciem ustawy. Rząd wdraża zmiany etapami. Harmonogram zaktualizowany 25 września 2026 wymienia fire and rehire protections wśród zmian na styczeń 2027, z zastrzeżeniem procedur parlamentarnych.
Dla czytelnika ma to praktyczne znaczenie: spór rozpoczęty w październiku 2026 trzeba oceniać według przepisów właściwych dla tej sytuacji i daty. Nie można powoływać się na zapowiadaną reformę tak, jakby już obowiązywała. Jednocześnie obecne prawo nie daje pracodawcy swobody zwalniania bez uzasadnienia i prawidłowej procedury. Acas wyjaśnia obecną ochronę przy zwolnieniu i ponownym zatrudnieniu.
Najmocniejsza ochrona ma dotyczyć kluczowych warunków
Ustawa rozróżnia restricted variations — określone zmiany kluczowych warunków umowy — od pozostałych zmian. Do pierwszej grupy należą między innymi obniżenie płacy, zmiana łącznej liczby godzin pracy, ograniczenie uprawnienia do urlopu oraz zmiany dotyczące pension, czyli zabezpieczenia emerytalnego. Zwolnienie służące wymuszeniu takich zmian ma zasadniczo być automatically unfair dismissal, z wąskim wyjątkiem dotyczącym trudności finansowych.
Automatically unfair oznacza, że wskazany powód zwolnienia jest prawnie traktowany jako niesprawiedliwy. Nie oznacza automatycznej wypłaty odszkodowania bez ustalenia faktów. Nadal trzeba zbadać, dlaczego pracownik został zwolniony, jaki rodzaj zmiany proponowano i czy nie zachodzą właściwe wyjątki. Zakres reformy przedstawia oficjalna factsheet rządu.
To rozróżnienie jest ważne również przy grafiku. Określone zmiany shift patterns, czyli rozkładu zmian, oraz traktowanie części expenses i benefits — zwrotów wydatków i świadczeń — były przedmiotem konsultacji. Oficjalna strona konsultacji wskazuje, że propozycje wymagają zatwierdzenia przed wejściem w życie. Nie należy z tego wyciągać wniosku, że każda korekta godzin rozpoczęcia pracy będzie objęta identyczną ochroną.
Zmiana miejsca pracy albo obowiązków może należeć do innej kategorii. Nie oznacza to braku ochrony: reforma przewiduje także mocniejsze wymagania przy ocenie zwykłego unfair dismissal, czyli niesprawiedliwego zwolnienia. Znaczenie mają między innymi konsultacje i to, co pracodawca proponuje w zamian za zgodę na zmianę. Podział wyjaśnia również House of Commons Library.
„Musimy oszczędzać” nie wystarczy do wyjątku finansowego
Każda firma może chcieć obniżyć koszty. Nowy wyjątek ma jednak dotyczyć znacznie poważniejszej sytuacji: udokumentowanych trudności finansowych wpływających na zdolność pracodawcy do dalszego działania albo grożących takim skutkiem w najbliższej przyszłości. Zmiany muszą służyć ograniczeniu tych trudności, a pracodawca nie może mieć rozsądnej możliwości uniknięcia ich wprowadzenia.
Nie wystarczy więc zastąpić rozmowy o alternatywach zdaniem „tak będzie taniej”. Z drugiej strony nie można z góry uznać, że żadna firma nigdy nie spełni wyjątku. Dla prywatnych pracodawców, sektora publicznego i local authorities przewidziano odpowiednie różnice. Nawet po spełnieniu wyjątku employment tribunal — sąd pracy — ma nadal oceniać, czy zwolnienie było fair w konkretnych okolicznościach.
Co z zastąpieniem pracowników personelem z agencji?
Reforma obejmuje również określone przypadki fire and replace. Chodzi o zwolnienie employees po to, aby ich pracę wykonywały osoby, które nie są pracownikami tego pracodawcy, na przykład personel agencyjny. Kluczowe jest zastąpienie przy zasadniczo tej samej pracy, a nie samo pojawienie się agencji w firmie.
Jeżeli zapotrzebowanie na daną pracę rzeczywiście ustało lub się zmniejszyło, ocena może wyglądać inaczej. Znaczenie może mieć także wąski wyjątek finansowy. Nie każda reorganizacja, outsourcing ani zatrudnienie sezonowego wsparcia są więc automatycznie tym samym przypadkiem. Gdy firma mówi o likwidacji stanowisk, pomocny będzie również poradnik redundancy w UK — zasady i odprawa.
Jaka ochrona działa przed wejściem reformy?
Obecnie ważny pozostaje Code of Practice on Dismissal and Re-engagement. Według Acas rozwiązanie umowy i propozycja powrotu powinny być ostatecznością, po rzeczywistych próbach osiągnięcia porozumienia. Przy ocenie zwolnienia liczą się jego powód, procedura, odpowiednie wypowiedzenie i możliwość odwołania.
Przyjęcie nowej umowy nie usuwa automatycznie znaczenia tego, jak doszło do zakończenia poprzedniej. Nie oznacza to jednak, że podpis lub dalsza praca nie mają żadnych skutków prawnych. Jeśli czujesz, że zgoda została wymuszona, omów swoją sytuację z doradcą, zamiast zakładać, że wystarczy dopisać jedno zdanie do e-maila. Code of Practice nie obejmuje zwolnień, których przyczyną jest redundancy — takie przypadki mają własne zasady.
Nowa umowa na biurku: od czego zacząć?
Najpierw poproś o pisemną propozycję z dokładnym opisem zmian, uzasadnieniem i terminem odpowiedzi. Porównaj ją z obecną umową, payslips — paskami wynagrodzenia — i ustaleniami dotyczącymi dodatków, godzin oraz urlopu. Ogólne zapewnienie „prawie nic się nie zmienia” warto zastąpić konkretnym porównaniem.
Policz skutki dla swojego życia. Mniejsza liczba płatnych godzin wpływa na dochód, ale inny grafik może dodatkowo zmienić koszt dojazdu albo opieki nad dzieckiem. Nasz kalkulator wynagrodzenia netto pomaga porównać warianty płacy, a poradnik o urlopie pracownika w UK wyjaśnia podstawy uprawnień. Takie obliczenia pomagają w rozmowie, lecz nie rozstrzygają legalności propozycji.
Zachowuj wiadomości i notatki ze spotkań. Zapytaj o inne rozwiązania, konsultacje oraz udział związku zawodowego lub przedstawicieli pracowników. Przed podpisaniem porozumienia kończącego spór albo złożeniem rezygnacji uzyskaj poradę dotyczącą swojej sprawy. Samodzielne odejście z pracy może uruchomić inne zagadnienia niż zwolnienie przez pracodawcę.
Jeżeli spór już trwa, nie czekaj na styczeń 2027. Skontaktuj się z Acas i ustal termin oraz właściwą drogę dochodzenia roszczeń dla swojego przypadku. Ten artykuł opisuje Great Britain; w Irlandii Północnej właściwe są odrębne przepisy i Labour Relations Agency. Zapowiedź mocniejszej ochrony jest ważna, ale bieżącej sprawy nie warto odkładać na później.
Źródła
- GOV.UK — harmonogram wdrażania Employment Rights Act, aktualizacja 25 września 2026.
- GOV.UK — factsheets, w tym Fire and Rehire.
- GOV.UK — konsultacje dotyczące expenses, benefits i shift patterns.
- House of Commons Library — fire and rehire.
- GOV.UK — Code of Practice.
- Acas — zwolnienie i ponowne zatrudnienie oraz zmiany umów; Labour Relations Agency — Irlandia Północna.