Spis treści
W UK przez lata powtarzano prostą radę: zanim przepracujesz dwa lata, zwykłą ochronę przed unfair dismissal masz ograniczoną. Od 1 stycznia 2027 r. ten próg w Anglii, Walii i Szkocji ma spaść do sześciu miesięcy. Dla osoby rozpoczynającej pracę będzie to istotna różnica, szczególnie gdy firma stosuje długi okres próbny.
Na 12 października 2026 r. zmiana jest nadal przed nami. Rozdzielamy więc obecne zasady od reformy opisanej w oficjalnych wytycznych. Rządowy harmonogram z 25 września 2026 r. zastrzega, że przyszłe daty podlegają procedurom parlamentarnym i mogą się zmieniać. Przy konkretnej sprawie trzeba sprawdzić przepisy obowiązujące w dniu zakończenia zatrudnienia.
Co właściwie oznacza unfair dismissal?
Unfair dismissal to zwolnienie oceniane jako niesprawiedliwe w rozumieniu prawa pracy. Problemem może być brak odpowiedniego powodu lub nieuczciwa procedura. Nie oznacza to, że pracodawca nigdy nie może zwolnić osoby objętej ochroną. Może podejmować uzasadnione decyzje, ale powinien potrafić je wyjaśnić i przeprowadzić właściwy proces.
Ordinary unfair dismissal, czyli zwykła ochrona, jest odrębne od automatically unfair dismissal oraz dyskryminacji. Wiele praw związanych między innymi z ciążą, zgłaszaniem określonych nieprawidłowości lub dochodzeniem ustawowych uprawnień już teraz nie wymaga dwuletniego stażu. Krótka praca w firmie nie daje pracodawcy pełnej swobody zwalniania z dowolnego powodu.
Sześć miesięcy zamiast dwóch lat
Obecnie ordinary unfair dismissal w Great Britain zasadniczo wymaga dwóch lat ciągłego zatrudnienia ze statusem employee. Oficjalne wytyczne wskazują sześciomiesięczny próg dla zwolnień z effective date of termination od 1 stycznia 2027 r. — chodzi o właściwą prawną datę zakończenia zatrudnienia. Dla wcześniejszego zakończenia pozostaje dotychczasowy próg.
Przykład: Marek zaczyna pracę 1 czerwca 2026 r., a jego zatrudnienie kończy się 15 stycznia 2027 r. Przy wdrożeniu reformy według harmonogramu będzie miał ponad sześć miesięcy stażu i może spełnić nowy warunek. Nie musi liczyć sześciu miesięcy od nowa od stycznia. Nadal trzeba jednak ocenić powód zwolnienia, procedurę oraz pozostałe warunki roszczenia.
Przy decyzji blisko granicznej daty nie sugeruj się wyłącznie dniem wręczenia pisma. Ustawowe wypowiedzenie może wpływać na liczenie stażu, również gdy pracodawca go nie zachował. Zmiana nie wydłuża sama w sobie notice period; data zakończenia i należne wypowiedzenie wymagają osobnego sprawdzenia.
Długi probation nie ominie ustawowej ochrony
Probation to umowny okres próbny, a kwalifikujący staż dla unfair dismissal wynika z prawa. Jeśli umowa przewiduje dziewięć miesięcy probation, po wdrożeniu reformy sam ten zapis nie wyłączy ochrony po sześciu miesiącach. Firmy powinny odpowiednio wcześnie oceniać pracę, jasno przedstawiać oczekiwania i dokumentować zastrzeżenia.
Dla pracownika praktyczne znaczenie mają umowa, data rozpoczęcia, informacje o celach i wyniki ocen. Jeżeli przez kilka miesięcy słyszysz, że wszystko jest w porządku, a później pojawia się nagłe zwolnienie z powodu wyników, zachowane wiadomości mogą pomóc wyjaśnić przebieg sprawy. Nie oznaczają automatycznej wygranej, ale są lepszym punktem wyjścia niż sama pamięć rozmowy.
Wygaśnięcie umowy na czas określony bez odnowienia również może stanowić dismissal dla tych zasad. Słowo „fixed-term” nie usuwa automatycznie konieczności uczciwej decyzji, jeśli spełniony jest wymagany staż.
Pisemne powody zwolnienia i odszkodowanie
Reforma ma także skrócić do sześciu miesięcy staż potrzebny do żądania pisemnych powodów zwolnienia, usunąć próg stażu przy ochronie związanej ze spent convictions — zatarciem skazania w rozumieniu brytyjskich przepisów — oraz usunąć limit compensatory award, czyli części odszkodowania wyrównującej straty.
Brak limitu nie oznacza dowolnej kwoty. Podstawą nadal mają być wykazane rzeczywiste i przewidywane straty. To także inne rozliczenie niż statutory redundancy pay. Przy redundancy prawo do ustawowej odprawy zasadniczo nadal wymaga dwóch lat; sześciomiesięczny próg ochrony nie zmienia tego sam z siebie.
Wrongful dismissal dotyczy natomiast naruszenia umowy, na przykład niewypłacenia należnego wypowiedzenia. Nie należy utożsamiać go z ordinary unfair dismissal ani stosować automatycznie tego samego wymogu stażu. Sprawdź również końcowe rozliczenie naliczonego urlopu.
Sześć miesięcy stażu to inna sprawa niż termin roszczenia
Nie czekaj na reformę z oceną obecnego zwolnienia. Od 1 października 2026 r. większość roszczeń dotyczących nowych zdarzeń w Great Britain ma termin sześciu miesięcy minus jeden dzień; wcześniejsze sprawy mogą mieć krótszy. Są wyjątki. Firmowe odwołanie go nie zatrzymuje, a terminowe zgłoszenie do Acas uruchamia zasady early conciliation.
To dwa odrębne zegary: staż decyduje o dostępie do zwykłej ochrony, a termin roszczenia o tym, jak szybko trzeba działać. Zapisz datę zakończenia zatrudnienia, zachowaj pisma i zapytaj o konkretny termin odpowiednio wcześnie. Szczególne procedury, w tym niektóre wnioski o interim relief, mają znacznie krótsze terminy.
Zmiana nie obejmuje Northern Ireland
Opisany sześciomiesięczny próg dotyczy Anglii, Walii i Szkocji. W Irlandii Północnej zwykła ochrona zasadniczo wymaga roku zatrudnienia, a właściwą pomocą jest Labour Relations Agency. Nie stosuj tam automatycznie ani reformy z Great Britain, ani terminów Acas.
Najważniejsze przy zmianie pracy pozostaje to, co można ustalić z dokumentów: status zatrudnienia, ciągłość stażu, data zakończenia i powód decyzji. Nowy próg ma pozwolić większej grupie osób podważyć niesprawiedliwe zwolnienie; nie zastępuje oceny konkretnej sprawy.
Źródła i aktualność informacji
Informacje sprawdzone 12 października 2026 r. Przyszłe zmiany opisano zgodnie z aktualnym oficjalnym harmonogramem; daty i przepisy wdrażające reformę mogą wymagać ponownego sprawdzenia.