Osoby pracujące formalnie na własny rachunek, ale w rzeczywistości wykonujące pracę jak personel firmy, mają łatwiej uzyskiwać należne prawa pracownicze. Rząd Wielkiej Brytanii rozpoczął 14 października 2026 r. konsultacje dotyczące statusu zatrudnienia i ochrony samozatrudnionych. To na razie propozycje zmian — nie nowe przepisy, które już weszły w życie.
Jak wyjaśnia rząd w komunikacie na GOV.UK, pozorne samozatrudnienie polega na oznaczaniu personelu jako samozatrudnionego po to, by unikać obowiązków ustawowych, mimo że rzeczywisty sposób wykonywania pracy odpowiada statusowi objętemu prawami pracowniczymi. Problem dotyczy więc rozbieżności między formalną etykietą a warunkami, w których dana osoba pracuje.
Według zewnętrznych szacunków przytoczonych przez rząd nawet 900 tys. osób może być zagrożonych pozornym samozatrudnieniem i pozbawieniem podstawowych praw pracowniczych. Nie jest to jednak potwierdzona liczba osób, które otrzymają nowe uprawnienia. Wśród grup potencjalnie dotkniętych problemem komunikat wymienia kurierów, kierowców dostawczych, fryzjerów oraz osoby pracujące w gospodarce platformowej, czyli wykonujące zlecenia za pośrednictwem platform cyfrowych.
Płaca minimalna i płatny urlop w centrum propozycji
Konsultacje, prowadzone w ramach rządowego programu Plan to Make Work Pay, mają pomóc wypracować zasady ułatwiające dostęp do takich praw jak National Minimum Wage — ustawowa płaca minimalna — oraz wynagrodzenie za urlop. Rząd chce także zwiększyć przejrzystość reguł zarówno dla firm, jak i osób wykonujących pracę, tak aby łatwiej było ustalić, jaka ochrona im przysługuje.
Propozycje obejmują również osoby rzeczywiście samozatrudnione. W ich przypadku rząd rozważa prawo do pisemnej informacji o zawieranych indywidualnych umowach oraz rozszerzenie ochrony przed umieszczaniem na czarnych listach. Do udziału w konsultacjach zaproszono firmy, osoby wykonujące pracę, związki zawodowe i organizacje reprezentujące samozatrudnionych.
Bez propozycji zmian podatkowych
Dla osób pracujących w Wielkiej Brytanii istotny jest zakres zapowiedzianej reformy: konsultacje dotyczą statusu zatrudnienia na potrzeby praw pracowniczych. Komunikat wyraźnie wyklucza propozycje dotyczące statusu podatkowego oraz ram podatkowych. Nie należy więc odczytywać tej zapowiedzi jako zmiany zasad rozliczania podatków przez samozatrudnionych.
Ostateczny kształt reformy i termin jej ewentualnego wdrożenia nie zostały ustalone. Rozpoczęcie konsultacji samo w sobie nie nadaje nowych uprawnień — otwiera proces zbierania opinii o tym, jak ograniczyć pozorne samozatrudnienie i poprawić ochronę osób wykonujących pracę.
